Montreux: Bir Yangının Şarkıya Dönüştüğü Festival
Efsane Festivaller · 1
Cenevre Gölü’nün kıyısındaki küçük İsviçre kasabası Montreux, dünyanın en ünlü caz festivallerinden birine ev sahipliği yapıyor. Ama festivalin adını rock tarihine kazıyan an bir konser değil, bir yangındı. Rock’ın en çok çalınan riff’lerinden biri, bu festivalin yanan kumarhanesinden doğdu.
1967: Bir kumarhanede caz
Montreux Jazz Festival’i 1967’de Claude Nobs kurdu. Festivalin resmî sitesine göre Nobs ilk günden itibaren bütün konserleri kayda aldırdı. Bugün bu arşivde 11.000 saatten fazla canlı müzik var ve arşiv UNESCO’nun Dünya Belleği listesinde yer alıyor. İlk festival 1967’de Montreux Casino’da üç gün sürdü (Wikipedia). Kumarhane, sonraki yıllarda festivalin evi oldu.
4 Aralık 1971, saat 16.15
O gün Casino’da Frank Zappa and the Mothers of Invention çalıyordu. Konser sırasında tavan alev aldı. Deep Purple’ın şarkısına göre yangını seyircilerden birinin attığı bir işaret fişeği başlattı. Zappa ise farklı bir şey anlatmıştı: Ultimate Classic Rock’un aktardığına göre ona göre yangını, havaya yanan kibritler atan bir çocuk başlatmıştı.
Kesin olan şu: Zappa seyircileri sakince çıkışlara yönlendirdi ve kimse hayatını kaybetmedi. Ama bina büyük ölçüde yandı. Festivalin 50. yıl yazısına göre duman kilometrelerce uzaktan görülüyordu.
“Funky Claude”
Yangında seyircilerin dışarı çıkmasına yardım eden kişi festivalin kurucusu Claude Nobs’tu. Deep Purple bu anı şarkının sözlerine taşıdı: “Funky Claude was running in and out” dizesindeki Claude odur. Festivalin kendi anlatımıyla yangın, Monsieur Nobs’u bir gecede “Funky Claude”a dönüştürdü. Nobs festivali 2013’teki ölümüne kadar yönetti; o yıldan beri festivalin başında Mathieu Jaton var.
Koridorlarda kaydedilen bir albüm
Deep Purple o günlerde Montreux’deydi, çünkü Casino’da yeni albümünü kaydedecekti. Grup bunun için Rolling Stones’un mobil stüdyosunu ödünç almıştı. Yangın planı altüst etti. Grup önce yakındaki Pavillon’a geçti; Ritchie Blackmore ünlü riff’i orada doğaçladı. Ama komşular gürültüden şikâyet edince polis gelip seansı kesti.
Çözüm, Montreux’nün hemen yanındaki Territet’te bulunan Grand Hôtel oldu. Grup otelin koridorlarını ve merdiven boşluklarını şiltelerle yalıtıp albümün büyük kısmını orada kaydetti (Wikipedia). Albümün adı Machine Head’di ve 1972’de çıktı.
Gölün üstündeki duman
Şarkının adı basçı Roger Glover’dan geldi. Festivalin anlatımına göre Glover birkaç gün sonra uyandığında başlık aklındaydı. “Smoke on the water” dizesi, yangının dumanının Cenevre Gölü’nün üzerine yayılışını anlatıyor. Grup önce bu şarkıyı albüme koymayı düşünmüyordu; festivalin aktardığı efsaneye göre Nobs onları ikna etti ve şarkının hit olacağını söyledi.
Deep Purple bu hikâyeyi hiç bırakmadı: grup Montreux’ye defalarca döndü. Festivalin arşivine göre 50. edisyonda şarkıyı Frank Zappa’nın oğlu Dweezil Zappa’yla birlikte çaldı.
11.000 saatlik bir hafıza
Nobs’un her konseri kaydettirme takıntısı bugün festivalin en değerli mirası. Festivalin resmî sitesine göre bu kayıtlar 2017’den beri İsviçre’nin teknik üniversitesi EPFL ile birlikte korunuyor ve dijitale aktarılıyor. Yani 1971’deki yangından önce ve sonra o sahnelerde çalınan müziğin büyük kısmı bugün hâlâ dinlenebilir durumda. Bir festival için bundan daha iyi bir kanıt düşünmek zor: Montreux sadece konser düzenlemedi, onları sakladı.
Bugünkü Montreux
Festival bugün her yıl 200 binden fazla seyirciyi ağırlıyor. Sahnelerinden Nina Simone’dan Prince’e uzanan bir liste geçti; Nina Simone’un 1976’daki konseri “Live at Montreux 1976” adıyla albüm oldu.
2027’de Montreux’ye gitmek
61. Montreux Jazz Festival 2-17 Temmuz 2027‘de yapılacak. Festivalin bilet sayfasına göre program Nisan 2027’de açıklanacak, biletler de aynı dönemde satışa çıkacak. Biletler yalnızca Ticketcorner ve onun resmî satış noktalarından alınabiliyor; festival başka yerlerden alınan biletlerden sorumlu değil.
Festival takviminizi şimdiden işaretleyin: Nisan’da program açıklandığında burada olacağız.
Montreux’nün hikâyesi bize şunu hatırlatıyor: bir festivali efsane yapan şey bazen en iyi konseri değil, başına gelen en kötü gün oluyor. 1971’deki yangın festivalin evini elinden aldı ama ona dünyanın her yerinde tanınan bir şarkı bıraktı. Bugün Smoke on the Water’ın ilk notalarını duyan herkes, farkında olsun ya da olmasın, Cenevre Gölü’nün üzerindeki o dumanı dinliyor.
Görseller: Wikimedia Commons · Abhijeet Rane (CC BY 2.0), Werner Friedli / ETH-Bibliothek (CC BY-SA 4.0), Lantus (CC BY-SA 3.0), Roland Zumbuehl (CC BY-SA 4.0), Elena Ternovaja (CC BY-SA 3.0), TriviaKing (CC BY-SA 3.0), Markus Schweizer (CC BY-SA 4.0)
